Photo of the former Insole Arms pub Cardiff

Mae’r rhestriad lleol arfaethedig yn ffurfio rhan o fersiwn ddrafft Rhestr adeiladau Caerdydd o ddiddordeb hanesyddol neu bensaernïol lleol - Tafarndai, Gwestai a Chlybiau (presennol a chynt).

Cyfeirnod Adeilad

56 The Insole Arms

Dyddiad

Anhysbys. Tua 1900?

Cyfeiriad

Harvey Street, Treganna, CF5 1QW

Download site boundary plan.

Ward

Treganna

Hanes

Cafodd Harvey Street ei hailddatblygu’n sylweddol ddiwedd y 19eg ganrif, gyda chynlluniau ar gyfer draenio 17 o dai yn cael eu cynhyrchu ym 1877. Fodd bynnag, mae’n amlwg bod tafarn o’r enw’r ‘Glamorgan Inn’ (gyda thŷ cyfagos) yn llenwi llain gornel ar y stryd o 1860 o leiaf, ac yn ôl disgrifiadau mae’n cynnwys ‘Seleri da, pum Ystafell Eistedd a Gwely’.

Mae’n rhesymegol tybio y newidiodd yr adeilad ei enw i ‘The Insole Arms, Harvey Street, Heol, Trelái’ (cyfeiriwyd ato’n gyntaf ym 1871). Mae’n debyg ei fod yn meddiannu’r un lleoliad â heddiw – er nad yw wedi’i labelu ar fap 1879 yr AO. Mae’n ddiddorol nodi’r bwriad gwreiddiol i enwi’r ffordd sy’n torri ar ei draws o’r gogledd i’r de yn Glamorgan Street.

Ym 1873, gwrthodwyd cais i’r landlord Henry Andrews am adleoli i ‘well safle yn 37 Heol y Bont-faen’.

Saith mlynedd yn ddiweddarach, Joseph Andrews oedd y landlord, pan ddechreuodd tân mewn stabl yng nghefn y safle (Rhagfyr 1897), a losgodd y llofft yn ulw. Ef oedd y perchennog o hyd pan wnaed cais arall am adleoli, y tro hwn i adeilad newydd o’r enw’r ‘Carlton Hotel’ a gynigiwyd yn ‘Ynys-Cedwyn’ 254 Heol y Bont-faen (safle Cwrt Treganna i’r gorllewin heddiw).

Mae’n ymddangos nad yw’r adeilad erioed wedi’i adleoli oherwydd, erbyn 1915, mae’n debyg y gwnaed gwaith ailddatblygu ar ei lain gornel, gan lyncu’r hen ‘dŷ cyfagos’ a ddisgrifiwyd ym 1860 ac efallai arwain at yr adeilad a welir heddiw (er i’r ychwanegiad unllawr i’r dwyrain gael ei ychwanegu ar ôl dymchwel y teras cyfagos, mwy na thebyg yn ystod y gwaith i greu’r maes parcio ym 1981).

Recordiwyd yr Insole fel ‘tŷ ar osod i denantiaid’ gan S.A. Brains yn 1922-23.

Caeodd y safle at ddiben busnes ddiwedd 2014 a chafodd ei droi’n swyddfeydd (gweler 14/02909/MNR).

Disgrifiad

Ar gornel stryd gynt gyda phrif fynedfa i gornel ffasedog (wedi’i flocio erbyn hyn).

Wedi’i adeiladu o frics coch gwasgedig yn arddull Fflandrys gyda thriniaethau carreg rywiog i’r plinth a fframiau’r ffenestri/drysau.

Mae gan y llawr gwaelod ddrysau i gerddwyr gyda phennau bwa Tuduraidd pedwar canol a ffenestri linter teiran uwchben, gyda ffenestri myliynau teiran yn gyfagos, y cyfan wedi’i ffurfio o garreg. Ffenestri myliynau carreg i’r llawr cyntaf. Mae’r ffenestri adeiniog metel plwm oll wedi’u colli erbyn hyn (2014), wedi’u disodli gan uPVC.

Mae gan y tu blaen deheuol â thri bae ymwthiad canolog gyda drysau pâr i’r llawr gwaelod, ffenestr pedair rhan i’r llawr cyntaf a thalcen amlwg uwchben.

Mae gan y tu blaen gorllewinol â phedwar bae ymwthiad canolog dros ddau fae gyda thalcennau uwchben. Dau agoriad drws anghymesur wedi’u blocio.

Mae’r wedd ogleddol wedi’i rendro.

Ychwanegwyd penty unllawr i’r dwyrain a adeiladwyd o uniadau brics ar eu hyd ar ôl dymchwel teras cyfagos, mwy na thebyg ym 1981.

To llechi artiffisial.

Rheswm

Hen dafarn sy’n dal i gadw llawer o’i diddordeb pensaernïol cain yn allanol. Gwerth Esthetig.

Ar un adeg roedd ei lleoliad, sydd bellach wedi’i hynysu gan faes parcio cyfagos, yn diffinio cyffordd Harvey Street a Glamorgan Street. Gwerth Tystiolaethol.

Er ei bod ar gau, mae hanes hir tafarn ar y safle hwn yn rhoi rhywfaint o Werth Cymunedol i’r adeilad.

Cyfeirnodau

D1619/1/1/3

Llun:

Harvey Street, Treganna ~ Cychwyn Gwaith ar y Maes Parcio (13 Ebrill 1981)

 

Gweler y ffeil ar gyfer cofnodion papur newydd.

Delweddau ychwanego

OS map showing the site of the Insole Arms pub in 1879

Safle’r Insole Arms, 1879

 

1915 OS map showing the site of the Insole Arms pub Cardiff

Safle’r Insole Arms, 1915

Lleoliad

Dweud eich dweud